الخامس : پنجمين معناى « من » جاره ، بدل است و علامت آن جايگزينى كلمه « بدل » به جاى آن و عدم تغيير اصل معناى كلام است ، مانند آيهء شريفهء : أَ رَضِيتُمْ بِالْحَياةِ الدُّنْيا مِنَ الْآخِرَةِ ( التوبة / 38 ) . يعنى : « بدل الآخرة » . و مانند آيهء شريفهء : لَنْ تُغْنِيَ عَنْهُمْ أَمْوالُهُمْ وَ لا أَوْلادُهُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئاً ( آل عمران / 10 ) شاهد : در معناى بدليت داشتن « من » است . شايان ذكر است كه در اين آيه مجرور « من » حذف شده و مضاف اليه آن ، جاى مجرور قرار گرفته است و آن مجرور يا « رحمة » يا « طاعة » بوده است ، پس معناى آيه اين گونه است « بدل رحمة اللّه » يا « بدل طاعة اللّه » زيرا ذات اقدس هرگز بديل ندارد . و أنكر قوم مجىء : برخى از نحويون وضع و استعمال « من » به معناى بدل در زبان عرب انكار كرده و در آيهء شريفهء : أَ رَضِيتُمْ بِالْحَياةِ الدُّنْيا مِنَ الْآخِرَةِ ( التوبة / 23 ) مىگويند : خود « من » داراى معناى بدل نيست بلكه متعلق محذوف آن كه « بدلا » است داراى معناى بدل مىباشد و خود « من » داراى معناى ابتدائيت است و مثالهاى ديگرى نيز كه براى معناى بدليت « من » ذكر شده نيز همين‌گونه است . السادس : ششمين معناى « من » مترادف بودن به كلمه « عن » است يعنى « من » داراى معناى مجاوزت مىباشد ، مانند آيه شريفه : فَوَيْلٌ لِلْقاسِيَةِ قُلُوبُهُمْ مِنْ ذِكْرِ اللَّهِ ( الزمر / 23 ) شاهد : در اين است كه « من » داراى معناى « عن » است زيرا مادهء « قسوة » با « عن » متعدى مىشود ، شيخ طوسى « 1 » اين رأى را اختيار كرده است . و قيل : قول ديگر اين است كه « من » در آيه ، يا ابتدائيه بوده و متعلق به « ويل » است يعنى « عذاب براى كسانى كه قلوبشان قساوت دارد و اين عذاب نشأت از ذكر خداست » . و يا براى تعليل است و معناى آيه اين گونه مىباشد : « فويل للقاسية قلوبهم لأجل ذكر اللّه » يعنى « هرچه ذكر خدا مىشود آنان قبول نمىكنند لذا

--> ( 1 ) - التبيان : 9 / 20 .